Yazarlar / Neden Öyle?

Necla Öğretmen

Necla Öğretmen

Emekli fen bilgisi öğretmeni ve gündelik bilim yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Oyulmuş balkabağı neden daha çabuk çöker?

Ahşap masa üzerinde, kesik kenarları ve iç lifleri görünen oyulmuş turuncu balkabağı

Bütün bir balkabağı haftalarca tok ve sert durabilir. Üzerine göz ve ağız açıldıktan birkaç gün sonra ise kenarlar kıvrılır, et içeri doğru büzüşür. İlk bakışta bu değişimi küf başlatmış gibi görünür. Oysa balkabağının biçimini önce su dengesi taşır.

Sert dış kabuk, içteki sulu dokunun çevreyle doğrudan temasını azaltır. Oyarken bıçak kabuğu delmekle kalmaz; altındaki hücrelerin bir bölümünü de keser. Zarar gören hücrelerin içindeki su dolu küçük bölmelerden sıvı sızabilir. Daha önemlisi, artık geniş bir et yüzeyi havaya açıktır.

Bu yüzeyden su buharlaştıkça hücrelerin içten gerginliği azalır. Buna turgor denir: hücre içindeki su, hücre duvarına içeriden bastırır ve dokunun diri kalmasına yardım eder. Su azaldığında balkabağı eti aynı hacmi koruyamaz; kenarların incelip kıvrılması bu yüzden başlar. Kesilmiş meyve dokularında suyun yalnız damla halinde sızmadığını, buhar olarak da çevreye geçtiğini gıda saklama araştırmaları da gösteriyor.

Havanın sıcaklığı, kuruluğu ve hareketi bu kaybın hızını değiştirir. Ilık ve esintili bir balkabağının açık yüzeyinden nem daha çabuk uzaklaşır. Serin ortamda ise aynı değişim yavaşlar. Bu, oyulmuş balkabağının hiç bozulmayacağı anlamına gelmez; su kaybı ile çürüme aynı saatte başlayıp aynı hızda ilerlemez.

Kabuğun açılması ikinci bir değişikliği de getirir. Toprakta ve havada bulunan küfler, mayalar ve başka mikroorganizmalar açık et yüzeyine daha kolay ulaşır. Nemini kaybeden doku büzüşür; mikroorganizmalar çoğaldıkça yumuşama, renk değişimi ve koku belirginleşir. Bu yüzden içeri çöken bir balkabağında iki iz birlikte görülebilir, fakat ikisinin işi ayrıdır.

Oyulmuş balkabağına ertesi gün bakarken önce kesik ağzın en ince yerlerini izleyin. Küf görünmeden önce o çizgilerin içe kıvrılması, kabuğun kalktığı yerde suyun dokuyu nasıl taşıdığını gösterir.

Necla Öğretmen yazılarından devam et

Tüm arşivi aç