Washington ile Pekin yapay zekâ yarışını durdurmaya hazırlanmıyor. İki başkent, rekabetin tarafların yanlış hesaplarıyla tırmanmasını önleyecek dar bir fren arıyor. New York'taki son ekonomik görüşmelerde yapay zekâ kaynaklı ulusal güvenlik olayları için bildirim mekanizmasının konuşulması bu yüzden önem taşıyor. Bakanlar, rekabet içindeki iki devletin olası krizlerde nasıl iletişim kuracağını tartıştı.
Çin Ticaret Bakanlığına göre Başbakan Yardımcısı He Lifeng, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ve Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer 20 Eylül'de ticaret, yatırım ve yapay zekâ başlıklarını görüştü. Bessent görüşmelerin ardından ulusal güvenliği ilgilendiren yapay zekâ olaylarında daha fazla şeffaflık önerdiklerini anlattı. Xi Jinping'in 23-25 Eylül'deki ABD ziyaretinde iki lider bu öneriyi ele alabilir.
Diyalog rekabetin yeni cephesi
Bu adım, teknoloji rekabetine dar bir kriz yönetimi kanalı ekliyor. Washington gelişmiş çipler, hesaplama altyapısı ve sermaye üzerinden üstünlüğünü korumak istiyor. Pekin ise dışa bağımlılığı azaltırken kendi modellerini, veri merkezlerini ve tedarik zincirini büyütmeye çalışıyor. İki taraf da rakibinin hangi olayı saldırı, kaza ya da devlet destekli operasyon sayacağını bilmemekten zarar görebilir.
Bir yapay zekâ sistemi kritik altyapıya müdahale ettiğinde, siber saldırıyı hızlandırdığında veya askerî karar zincirinde beklenmedik bir sonuç ürettiğinde fail ile araç arasındaki bağ bulanıklaşır. Hükümetler fail netleşmeden saatler içinde karşılık verirse teknik belirsizlik siyasi tırmanmaya dönüşebilir. Bildirim kanalı, bu belirsizliği ortadan kaldırmaz; taraflara olayın niteliğini ve kaynağını doğrulama fırsatı verir.
Nükleer sıcak hatlar kriz anında iki devlet arasında doğrudan iletişim sağlar; yapay zekâ ise daha dağınık bir alanda çalışıyor. En güçlü modeller özel şirketlerde, bulut altyapıları sınır ötesinde, açık kaynaklı sistemler ise devlet kontrolünün dışında bulunuyor. Washington ile Pekin'in kuracağı kanal ancak bildirimi tetikleyecek olay ölçütü, süre, şirketlerden bilgi isteme yetkisi ve verilecek teknik kanıt üzerinde uzlaşırsa işe yarar. “Ulusal güvenlik olayı” tanımı belirsiz kalırsa iki başkent olayın kaynağını aynı teknik kayıtlarla doğrulayamaz.
Şeffaflığın sert sınırı
İki ülke de rakibine kendi kapasitesi hakkında fazla bilgi vermek istemez. Bir olayın nasıl tespit edildiğini açıklamak sensörleri, istihbarat yöntemlerini ve sistem açıklarını ele verebilir. Olayın saatini bildirmek kaynağı doğrulamaya yetmez; sensör kaydının bütünü ise istihbarat yöntemlerini açığa çıkarır. Paylaşılacak asgari kanıtların kapsamı belirlenmezse bildirim kanalı bu güven eksikliğini azaltamaz.
Bu gerilim müttefikleri de ilgilendiriyor. Amerikan çip kontrollerine, bulut hizmetlerine ve güvenlik standartlarına bağlanan ülkeler Washington-Pekin kanalının dışında kalırlarsa sonuçlarını üstlenecekleri kuralları izlemekle yetinir. Avrupa kendi düzenlemelerinin tanınmasını, Asya'daki Amerikan müttefikleri ise askerî risklerinin hesaba katılmasını isteyecektir. İkili bir mekanizma küresel standart üretmese bile iki büyük gücün hangi olayları ortak risk eşiğine yerleştirdiğini yansıtabilir.
Türkiye açısından mesele uzaktaki iki teknoloji devinin protokolünü aşar. Kritik altyapıda yabancı donanım, bulut ve model kullanan her ülke, büyük güçlerin kriz tanımlarından etkilenir. Ankara'nın önceliği başka bir devletin güvenlik çerçevesine dayanmak yerine ulusal olay kayıt sistemi, bağımsız teknik denetim süreci ve sürekli diplomatik temas kanalı oluşturmak olmalıdır. Bu yapılar kurulmazsa Ankara, Washington-Pekin kanalına veri sağlarken iki başkentin aldığı kararlarda söz sahibi olamaz.
Model kapasitesi ve çip erişimi rekabet avantajı sağlamayı sürdürecek. Taraflar bildirim kanalını kullanarak karar öncesi doğrulama için zaman kazanabilirse iki başkentin olayın kaynağı doğrulanmadan vereceği karşılıkların tırmanma riski azalabilir. Washington ile Pekin, doğrulama uğruna istihbarat yöntemlerini ne ölçüde açacak?
