Volodimir Zelenski, Donald Trump'tan Çin'i Rusya üzerindeki etkisini kullanmaya çağırmasını istedi. Zelenski, Pekin'in Moskova'dan savaşı sona erdirecek adımlar istemesini bekliyor. Pekin, Moskova ile düzenli siyasi ve ekonomik ilişkisi sayesinde Rusya'daki karar alıcılarla sürekli temas kurabilen az sayıdaki büyük güçten biridir.
Çin'in önündeki soru, Moskova'nın savaşı sürdürme hesabını değiştirecek baskıyı uygulamaya hazır olup olmadığıdır.
Pekin temasını Moskova üzerinde baskıya çevirmeli
Ukrayna Cumhurbaşkanlığı, Zelenski ile Trump'ın 22 Eylül'deki görüşmesinde gerilimi azaltacak ve diplomasiye yol açacak adımları ele aldığını açıkladı. Associated Press'e göre Zelenski daha sonra Trump'tan Şi Cinping'i Moskova üzerindeki etkisini kullanmaya çağırmasını istedi. Çin ise 26 Eylül'deki Birleşmiş Milletler konuşmasında siyasi çözüm için kendi yöntemiyle yapıcı rol oynayacağını yineledi.
Bu üç açıklama ortak bir müzakere koşulu veya somut adım ortaya koymuyor. Kiev, müzakereyi kış öncesinde saldırıları azaltacak güvenlik adımlarıyla birlikte düşünüyor. Çin'in resmî açıklamaları diyaloğa çağrı yapıyor, fakat taraflardan hangisinin hangi somut adımı atması gerektiğini belirtmiyor. Kiev saldırıların azaltılmasını, Pekin genel diyaloğu savunuyor; Moskova hızlı uzlaşmaya mesafeli duruyor.
Pekin'in Moskova ile düzenli siyasi teması, Rusya'dan somut taviz istemesine imkân veriyor. Çin aynı zamanda Moskova için önemli bir ticari ortaktır. Düzenli lider ve bakan temasları Pekin'in taleplerini doğrudan iletmesini sağlıyor; Rusya'ya açık baskı ise ticari ve siyasi işbirliğinde gerilim yaratabilir. Yalnız genel müzakere çağrıları yapmak Çin'in tarafsızlık iddiasını zayıflatıyor.
Arabuluculuk ölçülebilir adım gerektirir
Pekin barış görüşmelerini ilerletmek istiyorsa Moskova'dan dar ve doğrulanabilir taahhütler istemeli. Enerji altyapısına ve sivil yerleşimlere yönelik saldırıların azaltılması, esir değişimlerinin genişletilmesi ve Karadeniz'deki ticari seyrüseferin korunması ilk başlıklar olabilir. Bu alanlarda ilerleme sağlanırsa taraflar görüşme tarihini belirleyebilir. Pekin ayrıca Kiev'in güvenlik kaygılarını doğrudan dinlemeli.
Ukrayna hava savunmasını güçlendirmek isterken Rusya saldırı kapasitesini pazarlık üstünlüğüne çevirmeye çalışıyor. Washington diplomatik süreci yönlendiriyor ve Ukrayna'nın hava savunmasını destekliyor. Kiev ile Moskova'nın bu farklı hesapları karşısında Çin, Rusya'ya siyasi çözüm çağrısı yapıyor ve ikili ilişkisini koruyor.
Türkiye, Çin'in katılacağı yeni bir müzakere formatını hemen desteklemek yerine Moskova'dan somut taahhüt gelmesini beklemeli. Ankara, Karadeniz'de seyrüsefer, esir değişimi ve taraflarla temas tecrübesini korumalı. Çin'den de Rusya'nın Ukrayna'nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının azaltılmasını desteklemesini ve görüşmeler için tarih önermesini istemeli.
Pekin, Moskova'dan saldırıları azaltmasını isterken ikili ilişkisindeki hangi siyasi ve ekonomik maliyeti üstlenecek?
