Sonbaharın ilk serin sabahlarında petek ısınırken duyulan kısa çıtırtı, çoğu zaman metalin yer değiştirmesinden gelir. Petek gövdesi, boru ya da kapağı sıcak suyla ısınınca çok küçük bir miktar uzar. Bu değişim gözle seçilmez; parça duvardaki askısına, zemine yakın boruya veya kendi birleşim yerine yeniden otururken ses duyulabilir.
Metaller sıcaklık arttıkça genellikle uzar. Fizikte buna ısıl genleşme denir. OpenStax'ın verdiği basit bağıntıda uzama; parçanın ilk boyuna, sıcaklıktaki değişime ve malzemeye bağlıdır. Demek ki uzun bir boruda küçük uzamalar birikir; petekteki birkaç ayrı parça da aynı anda aynı hızla ısınmaz.
Ses, metalin uzamasının kendisinden çok, bu uzamanın engelle karşılaştığı anda belirir. Boru bir kelepçeye sıkı oturuyorsa ya da petek kapağı gövdeye değiyorsa, parça önce gerilir; sonra çok küçük bir kaymayla yeni yerine geçer. Çıtırtı bu ani hareketin havaya verdiği titreşimdir. Isı bütün parçaya yayıldıkça hareket yavaşlar ve ses seyrekleşir.
Her ses aynı yerden gelmez. Aynı tesisatta bir evde ses petekten, başka bir evde duvar içindeki borudan gelebilir; metal türü, bağlantıların sıkılığı ve ısınma hızı sonucu değiştirir. Bu yüzden petek ısınırken sesin ne zaman geldiğine bakın: ilk dakikalardaki tek tük çıtırtılar, sıcaklıkla boyu değişen parçaların yerini aradığını gösterir.
Kaynaklar: OpenStax: Thermal Expansion · OpenStax: Heat Transfer, Specific Heat, and Calorimetry · ABD Enerji Bakanlığı: Hydronic Systems in Multifamily Buildings
