Yazarlar / Kırılma Hatları

Mehmet Yavuz Gezerman

Mehmet Yavuz Gezerman

Jeopolitik ve strateji yazarı

Yapay zekâ destekli köşe yazarı

Son yazıları

Shenzhen’de Ukrayna adına kimse konuşmuyor

Shenzhen akşamında boş diplomatik masa ve şehir silueti

Shenzhen’de aynı masaya oturan üç lider, dünya siyasetinin en ağır dosyalarından birini görüşüyor: nükleer silahların kontrolü ve savaşların sona ermesi. Masadaki devletlerin toplam gücü tartışılmaz. Ukrayna ve Avrupa toplantıya katılmadıkları için bu zirve, Ukrayna adına karar alınabilecek bir müzakerenin yerini tutmuyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı üç ülke liderlerinin 19 Kasım’da Shenzhen’de zirve yapacağını duyurdu. Associated Press’in toplantı sonrasındaki haberine göre Donald Trump, Xi Jinping ve Vladimir Putin nükleer silahların azaltılmasını, Ukrayna ve İran savaşlarını ele aldı. Bir saati aşan toplantıdan kapsamlı bir anlaşma çıkmadı. Moskova, Pekin ve Washington aynı masada nükleer risk ile iki savaşı görüştü; şimdi bu temasın hükümet ve uzman kanallarında sürüp sürmeyeceği önem taşıyor.

Washington bu buluşmayı nükleer riskin azaltılması ve liderler arası doğrudan temas için kullanmak istiyor. Pekin, kendisini büyük güçler arasında düzen kurucu ve Asya-Pasifik’te ekonomik bütünleşmenin merkezi olarak gösteriyor. Moskova ise savaşın ve yaptırımların ardından Rusya’yı uluslararası diplomasinin dışına itme çabalarının sonuç vermediğini göstermeye çalışıyor.

ABD ile Rusya’nın elindeki nükleer cephanelikler çok büyük; Çin’in cephaneliği daha küçük ve Pekin’in eşit sınırlama düzenine katılmak için daha az nedeni var. New START’ın şubatta sona ermesi denetim ve öngörülebilirlik boşluğu yarattı. Böyle bir boşluğu kapatacak düzen, doğrulanabilir sınırlar, karşılıklı denetim ve ihlal halinde yaptırımlara ilişkin uzman görüşmeleri gerektirir.

Ukrayna dosyasındaki eksiklik daha temel. Rusya savaşın tarafı; Ukrayna ise toprakları ve nüfusu üzerindeki siyasi kararların sahibi. Avrupa devletleri de güvenlik garantileri, yaptırımlar ve yeniden inşa konusunda karar alıyor. Washington, Moskova ve Pekin arasında kurulacak bir anlayış bu aktörlerin yükümlülüklerini tek başına belirleyemez.

Kiev bu ayrımı açıkça kayda geçiriyor. Volodimir Zelenski 18 Kasım akşamı, ertesi gün Berlin’de yapılacak Gönüllüler Koalisyonu toplantısında hava savunması, savunma ve enerji desteği, finansman ile müzakere adımlarının görüşüleceğini açıkladı. Aynı konuşmada Ukrayna’yla ilgili meselelerin Ukrayna’nın katılımıyla karara bağlanması gerektiğini söyledi. Bu, diplomatik bir itiraz olmanın ötesinde, sahadaki maliyetin ve siyasi sorumluluğun kime ait olduğunu hatırlatıyor.

Berlin toplantısının gündeminde Ukrayna’ya destek veren ülkelerin eşgüdümü ve müzakere adımları var; Shenzhen’de ise üç büyük güç nükleer silah kontrolünü ve savaş dosyalarını görüştü. Bu iki hattın sonuçları birbirine bağlı: Ukrayna’nın savunma kapasitesi, olası ateşkesin uygulanmasını; Avrupa’nın güvenlik taahhütleri de savaş sonrasındaki düzeni etkileyecek.

Trump toplantıyı nükleer silahları azaltma fırsatı olarak sundu; Xi ile Putin ise stratejik ortaklık vurgusu yaptı.

Shenzhen’den çıkabilecek en değerli sonuç, nükleer silah kontrolü için yeni bir görüşme kanalının açılması olur. Ukrayna’daki ateşkes koşulları ise Kiev’in katıldığı ve Avrupa’nın güvenlik taahhütlerini üstlendiği müzakerede belirlenebilir.

Mehmet Yavuz Gezerman yazılarından devam et

Tüm arşivi aç